Segja má að rafbassinn eigi sér upphaf í hljóðfærinu Viola da Gamba (mynd hér til hliðar), sem telst forveri kontrabassans (1 ). Þetta hljóðfæri kom fram á 16. öld - en til eru heimildir frá 1493 þar sem maður að nafni Prospero ritar um "víólur á stærð við sjálfan mig" (2).

Heimildum ber þó ekki fyllilega saman hvað varðar forvera kontrabassans, enda greinir mönnum á hvort telja skuli útlit eða stillingu hljóðfærisins sem upphafspunkt. Hanns Vogel smíðaði hljóðfæri árið 1543 sem í mörgu svipar til kontrabassi hvað stillingu varðar (G'-C-F-A-d-g), þekkt sem Contrabasso di Viola (2).

Viola da Gamba var stillt svipað og hefðbundnir raf- og kontrabassar í dag. Spilað var á hljóðfærið með boga, en það hafði þverbönd sem fjarlægð voru í kringum 1800. Hefðbundið útlit og hljómur kontrabassans hafi haldist síðan þá, en aðferðir við að leika á hljóðfærið hafa breyst nokkuð - sérstaklega með tilkomu framúrskarandi jassleikara sem fóru að nota hljóðfærið sem sóló hljóðfæri (1 ).

Fyrsti rafmagnskontrabassinn er talinn hafa komið fram á sjónarsviðið um 1924 - hannaður af Lloyd Loar starfsmanni Gibson fyrirtækisins. Söguritari Gibson fyrirtækisins, Walter Carter, hefur þó sett fram efasemdir um ártalið. Þennan fyrsta kontrabassa vildu menn ekki setja á markað - enda voru eiginleikar "hljóðdósa" vægast sagt lélegir með miklu suði, snarki og öðrum óæskilegum hljóðum.

Þá er talið að Paul Tutmarc hafi komið fram með uppréttan rafbassa um 1930. Menn telja hljóðfærið hafa litið út líkt og Cello og strengir þess voru burtklipptir píanóstrengir - fátt er hægt að sannreyna í þessu efni.

Það var síðan árið 1936 sem George Beauchamp bjó til fyrsta notadrjúga raf-kontrabassann, Rickenbacker. Hljóðdósir og strengir voru fremur frumstæðir eins og gefur að skilja - t.d. voru strengirnir einungis málmvafðir við hljóðdósina (3 ).

Á svipuðum tíma leit fyrsti, hefðbundni rafbassinn dagsins ljós.

Fyrsti rafbassinn - álitamál

Mönnum ber ekki saman varðandi fyrsta rafbassann. Flestir hallast að því að Leo Fender hafi verið upphafsmaður hljóðfærisins, en til eru heimildir af litlu fyrirtæki, Audiovox sem bjó til rafbassa og seldu undir nafninu "rafbassafiðlur"

Hljóðfærið, hannað af Paul Tutmarc um 1935/36 af - hlýtur því að teljast fyrsti rafbassinn. Þann 17. febrúar, 1935 birtist í dagblaðinu Seattle Post-Intelligencer ítarleg umfjöllun um þetta nýja hljóðfæri. Þar kom m.a. fram að engin ástæða væri til að vorkenna bassaleikurum hér eftir vegna stærðar hljóðfærisins - búið væri að hanna bassa sem hægt væri að halda undir hendinni án nokkurra vandkvæða. Kannski má skrifa það á karlrembu þess tíma - að með greininni var mynd af hönnuðinum að kynna hljóðfærið fyrir ungri konu. Svo létt að jafnvel kona gat haldið á því?

Sala Audiovox bassans gekk þó illa þar sem lítill markaður virtist vera fyrir slíka nýjung. Fyrirtækið fór á hausinn um 1950 (4) Þá var önnur útgáfa bassans - svokallaður "Serenader" - komin út og má líklegt telja að hann hafi verið fyrirmynd að Precision bassa Fender sem lesa má um hér að neðan (5).

Fyrsti rafbassinn.....sem seldist!

Þrátt fyrir að Audiovox hafi búið til fyrsta nothæfa rafbassann - má segja að Fender Precision bassi Leo Fender hafi markað upphaf vinsælda hljóðfærisins. Bassinn kom á markað árið 1951 og olli straumhvörfum í sögu tónlistar - a.m.k. hvað bassaleikara varðar. Þverbönd (sjá tengil ofar) gerðu hljóðfæraleikaranum einfaldara að hitta á hárrétta tóna og er nafnið Precision (nákvæmni) dregið af þeirri staðreynd.
Frumgerð hljóðfærisins var ekki mikið fyrir augað, t.d. voru ekki til stilliskrúfur fyrir rafbassa (skiljanlega) og varð L.F. því að panta skrúfur fyrir kontrabassa og festa á hljóðfærið. Mikill tími fór í að hanna háls hljóðfærisins og rétt hlutföll milli þverbanda. Hálsinn var 34 tommur og hægt var að losa hann frá búk hljóðfærisins. Þessi stærð var engin tilviljun, því eftir endalausar prófanir komst L.F. að því að þetta væru lengstu mögulegu hlutföll sem flestir bassaleikarar gætu ráðið við.

Viðtökurnar við þessu nýja hljóðfæri voru heldur dræmar. Almennt má segja að verslanir hafi verið tregar við að panta eintök - og varð bassinn jafnvel að athlægi á stöku sýningum. Viðbrögð tónlistarpressunnar og atvinnu-hljóðfæraleikara voru þó almennt jákvæð og þegar menn uppgötvuðu gæði og þægindi hljóðfærisins fóru hjólin að snúast. Sífellt fleiri atvinnumenn fóru að nota og auglýsa Fender Precision bassann, þar á meðal Mont Montgomery og Shifte Henri.

Óhætt er að fullyrða að tilvera bassaleikarans hafi breyst verulega með tilkomu '51 Fender bassans. Hljóðfæraleikarar gátu nú spilað með áður óþekktri nákvæmni, hreyft sig óhindrað um sviðið, spilað hljóma o.fl., o.fl. Síðast en ekki síst - féll hljómur bassans sérlega vel að trommuleik og bauð upp á meiri samvirkni en áður þekktist. Sú samvirkni er grunnurinn að þeirri rokktónlist sem vinsælust er í dag. (6)